Czy suche igłowanie w fizjoterapii jest zabronione?

17606

Czy polskie prawo pozwala fizjoterapeucie przerywać ciągłość tkanek ludzkich (skóry)?

Aby odpowiedzieć na to pytanie konieczne jest ustalenie, co rozumiemy pod poszczególnymi pojęciami. Wiemy bowiem kto ma działać – fizjoterapeuta. Jednak nie wiemy o jakie przerwanie ciągłości tkanek chodzi, w jakim celu ma być ono wykonane oraz czy osoba, która „jest ich właścicielem”, wyraziła na to zgodę. Przyglądnijmy się dokładniej tym pojęciom.

Fizjoterapeuta 

Fizjoterapeuta należy do zawodów regulowanych w polskim porządku prawnym. Charakter zawodu, przykładowe czynności wykonywane przez fizjoterapeutów oraz zasady uzyskania tytułu zawodowego określa ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty. Zgodnie z jej art. 2 zawód fizjoterapeuty jest samodzielnym zawodem medycznym, a jego wykonywanie polega na udzielaniu określonych świadczeń zdrowotnych (w tym: diagnostyce funkcjonalnej pacjenta, kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu fizykoterapii, kinezyterapii, masaży itd.). Zgodnie z art. 5 ww. ustawy możliwość posługiwania się tytułem zawodowym „fizjoterapeuta” przysługuje osobie posiadającej prawo wykonywania zawodu fizjoterapeuty.

 

Przerwanie ciągłości tkanek (skóry)

Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w polskim ustawodawstwie. Literalnie użyte zostało w jednym akcie prawnym– w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczeniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Art. 16 nakłada na osoby, które podejmują czynności prowadzące do naruszenia ciągłości tkanek ludzkich, a nie udzielają świadczeń zdrowotnych, obowiązek wdrożenia i stosowania procedur zapewniających ochronę przed zakażeniami oraz chorobami zakaźnymi.
Z użycia tego pojęcia wnioskować można jednak, że ustawodawca:

  1. różnicuje naruszanie ciągłości tkanek ludzkich w zależności od okoliczności:
    przerwanie tkanek do którego dochodzi przy okazji udzielania świadczeń zdrowotnych oraz naruszenie skóry przy innej okazji.
    Dodatkowo także rozgranicza czynność z uwagi na to, kto ją dokonuje: czy osoba świadcząca świadczenia zdrowotne czy osoba, która ich nie wykonuje,
  2. nakłada obowiązek stosowania odpowiednich procedur zapewniających ochronę przed zakażeniami oraz chorobami zakaźnymi, bez względu na to w jakich okolicznościach dochodzi do przerwania ciągłości skóry: czy przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych czy przy innych świadczeniach.

Ze wspomnianego przepisu wynika, że przerywać ciągłość tkanek ludzkich można także przy okazji innych świadczeń niż świadczenia zdrowotne. Innymi słowy brak jest nakazu, by czynności takie mogły wykonywać jedynie osoby wykonujące świadczenia zdrowotne, ergo – brak zakazu przerywania tkanek ludzkich przez osoby inne niż wykonujące świadczenia zdrowotne.

Na potrzeby niniejszego artykułu odnosić się będziemy do przekłucia tkanki skórnej przez igłę (dla celów suchego igłowania lub akupunktury). Poza tym pojęciem pozostawimy przecięcie tkanek ludzkich ostrym narzędziem typu skalpel, a w szczególności wykonywanie świadczeń typu operacja.

Świadczenie zdrowotne i działalność lecznicza

Skoro przerwania ciągłości tkanki ludzkiej dokonać można w ramach wykonywania świadczenia zdrowotnego, konieczne jest zdefiniowanie tego pojęcia. Definicję legalną zawiera art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej.
Zgodnie z nim, świadczenie zdrowotne to działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich wykonywania.

Wykonywanie świadczeń zdrowotnych składa się na prowadzenie działalności leczniczej (art. 3 ust. 1 zdanie 1 ww. ustawy). Do udzielania świadczeń zdrowotnych uprawnione są osoby wykonujące zawód medyczny, a więc zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2) ww. ustawy:
osoba uprawnioną na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osoba legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny.
Przypomnę, że fizjoterapeuta jest definiowany jako zawód medyczny.

Fizjoterapeuta przerywający ciągłość tkanki ludzkiej.

W tym miejscu konieczne staje się określenie celu, w którym fizjoterapeuta ma dokonać przerwania ciągłości skóry. Na potrzeby niniejszego artykułu przyjmujemy, iż ma być to cel związany z proponowaną i podejmowaną w stosunku do pacjenta terapią. Z założenia więc, ma być świadczeniem zdrowotnym. Raz jeszcze powtórzę – ma być ukłuciem, nie zaś przeprowadzeniem operacji (np. na sercu)

Przy założeniu:

  1. jeśli celem tego konkretnego naruszenia ciągłości skóry ma być: zachowanie, ratowanie, przywracanie lub poprawa zdrowia – można przyjąć, że będzie to czynność mieszcząca się w definicji „świadczenia zdrowotnego”,
  2. świadczenia zdrowotne składają się na prowadzenie działalności leczniczej. Te zaś wykonywać mogą m.in. osoby wykonujące zawód medyczny,
  3. fizjoterapeuta jest zawodem medycznym,
  4. wyliczenie świadczeń zdrowotnych wykonywanych przez fizjoterapeutę, zawarte w art. 4 ust. 2 pkt 1 do 10 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty, jest wyliczeniem przykładowym. Przekonuje o tym występujące w nim dookreślenie „m.in.”. Nie stanowi więc tzw. numerus clausus” a więc enumenatywnego wyliczenia. Kierując się zasadą racjonalnego ustawodawcy przyjąć można, że prawodawcy polskiemu chodziło o stworzenie otwartego katalogu świadczeń wykonywanych przez fizjoterapeutę, nie zaś sztywne ich limitowanie,
  5. reasumując – prawo polskie nie zakazuje naruszania ciągłości tkanki ludzkiej, w szczególności przez fizjoterapeutów w ramach udzielania świadczeń zdrowotnych. Skoro brak takiego zakazu, przyjąć należy że takie świadczenia są dozwolone.

Dalsze uwagi

Przy takim wniosku – dopuszczalność naruszenia ciągłości tkanki ludzkiej przez fizjoterapeutę – pamiętać należy jednak o dalszych kwestiach, których zaniechanie może (acz nie musi) wiązać się z odpowiedzialnością cywilną lub/i karną:

  1. posiadanej wiedzy i doświadczeniu przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych wiążących się z naruszeniem ciągłości tkanki ludzkiej
  2. zgodzie pacjenta
  3. wykonywaniu świadczeń w ramach wybranej przez siebie formy prawnej działalności gospodarczej oraz spełnieniu stawianych prawem wymogów (w tym posiadaniu ubezpieczenia)
  4. zachowaniu stosownych procedur i zasad higieny

Każde z wymienionych punktów mogłoby stanowić przedmiot odrębnej analizy prawnej, na co nie pozwala jednak charakter tego artykułu. Zwięźle wskażę jednak, że:

  1. posiadana wiedza i doświadczenie.
    Analiza przedmiotu studiów wyższych z zakresu fizjoterapii przekonuje, iż obecnie naruszanie ciągłości tkanek ludzkich (na potrzeby tego artykułu rozumiane też jako „igłowanie suche”) nie jest przedmiotem nauczania. Brak również zajęć praktycznych w tym zakresie. Stąd, zasadnym jest podejmowanie takich świadczeń po ukończeniu stosownego kursu lub szkolenia w ramach pozaszkolnych form edukacji i odbycie stosownej praktyki.
  2. Zgoda pacjenta – stosownie do art. 15-19 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta, pacjent ma prawo wyrażenia zgody na udzielenie mu świadczenia zdrowotnego. Forma zgody jest dowolna, chyba że metoda leczenia lub diagnostyki nie stwarza podwyższonego ryzyka dla pacjenta, wtedy zgoda wyrażona winna być na piśmie.
  3. Wykonywanie świadczeń zdrowotnych powinno odbywać się w zgodzie z wymogami stawianymi w przepisach prawa, w tym ustawie o działalności leczniczej (np. wykonywanie takich świadczeń jako podmiot leczniczy – a więc m.in. przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, posiadanie odpowiednich pomieszczeń i urządzeń, używanie i utrzymywanie w określony sposób wyrobów medycznych, wykonywanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie przez osoby wykonujące zawód medyczny oraz spełniające wymagania zdrowotne określone w odrębnych przepisach, posiadanie wykupionego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej).
  4. Stosowanie odpowiednich procedur i zasad higieny, w tym takich by zapewnić należytą ochronę przed zakażeniami oraz chorobami zakaźnymi.

Niezależnie od powyższego, w sytuacji gdy przerwanie ciągłości tkanki ludzkiej spowoduje uszczerbek na zdrowiu lub utratę życia lub zdrowia, osoba wykonująca takie świadczenie może ponosić odpowiedzialność cywilną lub karną. Zależne to będzie jednak od innych czynników, występujących w danym przypadku, takich jak np.: istnienie związku przyczynowego, ewentualne zawinienie, przyczynienie się pacjenta, zgoda pacjenta lub jej brak, etc. – jak w każdej sprawie tego typu.

Podsumowanie

Analiza cytowanych wyżej przepisów prawa prowadzi do wniosku, że prawo polskie nie przewiduje obostrzeń co do tego, kto może dokonywać przerwania ciągłości tkanek ludzkich. W szczególności nie zakazuje fizjoterapeutom wykonywania takich działań. Jeśli zaś takie przerwanie tkanki skórnej miałoby na celu zachowanie, ratowanie, przywracanie lub poprawę zdrowia to przyjąć można, że mieści się w definicji świadczenia zdrowotnego. Te zaś fizjoterapeuta, jako zawód medyczny może wykonywać. Powinien jednak dysponować odpowiednią wiedzą i doświadczeniem w tym zakresie. Z uwagi na to, że na chwilę obecną takie świadczenia nie są przedmiotem studiów z zakresu fizjoterapii, konieczne zdaje się być ukończenie odpowiednich szkoleń lub/i kursów w ramach pozaszkolnych form kształcenia. Fizjoterapeuta powinien też przestrzegać innych obowiązków, które nakłada na niego prawo w związku z wykonywaniem świadczeń zdrowotnych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *